De helende kracht van afscheidsrituelen

Een effectief rouwproces begint met een doorvoeld afscheidsritueel. In deze blog wil ik graag ingaan op afscheidsrituelen, maar niet alleen bij overlijden van een dierbare. Ik trek het graag breder, het gaat namelijk om de helende kracht van een afscheidsritueel, bij welk afscheid dan ook.

Wat is een afscheidsritueel?
Een afscheidsritueel is een ritueel om een verandering aan te geven. Het is een markering in de tijd. Je staat werkelijk stil bij de verandering. De verandering houdt in dat je afscheid neemt van het ‘oude’ om het ‘nieuwe’ toe te kunnen laten, of te verwelkomen. Het afscheid kan een heugelijke gebeurtenis zijn, het kan ook verdrietig zijn.

Waar nemen we in ons leven afscheid van?
Er zijn zoveel situaties waarin we afscheid nemen. Weet je nog het afscheid van de basisschool? Stond je te popelen om de grote wereld in te gaan? En toen je het ouderlijk huis verliet? Heb je toen iets speciaals gedaan?
We nemen afscheid van fases in ons leven; onze jeugd, onze vruchtbaarheid, ons werkzame leven. We nemen afscheid van scholen, huizen, straten, steden en dorpen, misschien wel landen. We nemen afscheid van mensen, familieleden, relaties, vriendschappen, collega’s, buren. We moeten soms ook afscheid nemen van onze dromen, verlangens, plannen en wensen.

Door het ritueel maak je tijd en ruimte voor het afscheid.
Op dat moment en op die plek ben je bewust bezig met wat eindigt. Je bent bewust bezig met wie je nooit meer zult zien, spreken of vasthouden, met wat nooit meer zal gebeuren, met waar je nooit meer zult zijn, wonen of werken, met wat nooit zal uitkomen of nooit zal gebeuren, met wat achter je ligt. Of je het wilt of niet.

Wat is een doorvoeld afscheidsritueel?
Doorvoelen is intens voelen. Durf je intens te voelen wat eindigt? Durf je te voelen om die ander nooit meer te zien, spreken of vasthouden? Durf je te voelen wat nooit meer zal gebeuren, waar je nooit meer zult zijn, wonen of werken. Durf je te voelen wat nooit zal uitkomen of zal gebeuren? Durf je te kijken naar wat achter je ligt en dat te voelen?
Als je rustig blijft ademhalen kun je het doorvoelen. In de oosterse geneeskunde wordt de ademhaling symbolisch gezien als je verleden uitademen en je toekomst inademen.

Een gepast afscheidsritueel kent geen afleidingen.
Tegenwoordig is alles mogelijk! Je kunt het zo gek niet verzinnen of het kan geregeld worden. En dat is prachtig, tenzij het voorbij gaat aan het doel van het afscheidsritueel.
Het niet durven doorvoelen wat eindigt kan leiden tot een opgeblazen ritueel. De slingers en champagne leiden af. In een afscheidsritueel wordt dan het leven gevierd, niet het afscheid.
Het kan ook leiden tot een leeg, mechanisch ritueel. Te veel prikkels worden gemeden om dikke kelen, tranen en huilbuien te voorkomen. Het ritueel past dan ook niet.

Een niet doorvoeld afscheid zorgt voor opgestapelde emoties in je lijf.
Deze emoties wachten op een volgende gelegenheid. Heb je al een dikke keel als je op weg bent naar een afscheid? Voel je de spanning al als je ’s ochtends wakker wordt? En ben je doodmoe na een afscheid?
Dat zijn de gestapelde emoties die omhoog komen en die jij probeert te onderdrukken. Het is heel vermoeiend.

Haar unieke keuken, liters koffie en de kikker
Mijn vriendin lag opgebaard in haar eigen woonkamer. Ik nam afscheid van haar. Sinds haar ziekenhuisopname was ik niet meer bij haar thuis geweest en ik wist dat ik er na dit afscheid nooit meer zou komen. Het was allemaal zo eindig.
Die stralende vrouw met haar schaterende lach. Haar uniek ingerichte keuken, de liters koffie die we zetten en opdronken, de kikker… Ik hoor het haar nog zeggen. ‘Je mag alle kaarsen aansteken, behalve de kikker. Die steek ik aan als ik mijn prins gevonden heb!’ Helaas is die kikker-kaars nooit aangestoken. Ik kon alleen maar huilen.

De helende kracht van je hart
In een afscheidsritueel geef je jezelf de ruimte om zien wat er was en wat er nooit meer zal zijn. Het voelen van de ‘nooit-meer’ is de pijn die het afscheid oproept. Als je je pijn toegeeft, heel je je eigen pijn. Toegeven is een innerlijke beweging van je hart. Je hart raakt je pijn en je pijn lost op. Dat is de helende kracht van jouw hart.

Het voelen van ‘nooit-meer’ of iets wat ‘nooit-gaat-gebeuren’ is de innerlijke beweging van Je verlies nemen, de derde stap in het Stappenplan voor een gezond rouwproces. Hier lees je er meer over.

Waar voldoet een doorvoeld afscheidsritueel aan?
– Het ritueel heeft een begin.
– Je bent op een specifieke plaats of maakt de plek tijdelijk uniek.
– Je staat werkelijk stil bij het afscheid.
– Je neemt de tijd.
– Je geeft aandacht aan wat of wie er niet meer is.
– Je kijkt terug op het verleden.
– Je haalt herinneringen op.
– Je sluit het ritueel af.
Dit wetende kun je dus eenvoudig in je eigen vertrouwde omgeving met een kaarsje en een muziekje je eigen afscheidsritueel doen.

Heb je vragen, of wil je je ervaringen met me delen? Neem gerust contact met me op via het contactformulier.